Köpeklerde Mide Dönmesi (GDV): Belirtileri, Nedenleri, Tedavisi ve Korunma Yolları

Köpeklerde mide dönmesi, veteriner literatüründe gastrik dilatasyon-volvulus (GDV) olarak adlandırılan ve köpeklerde görülen en acil durumlardan biridir. Bu durumda mide gaz, köpük veya sıvıyla aşırı derecede şişer ve ardından kendi ekseni etrafında döner. Dönme, midenin giriş ve çıkışını kapatır, gazın dışarı atılmasını engeller ve kısa sürede dolaşımı, solunumu ve mide dokusunu tehdit eden bir tabloya dönüşür. Mide dönmesi saatler içinde ölümcül hale gelebilir ve tedavisi çoğu zaman acil cerrahi müdahale gerektirir.

Mide dönmesi özellikle büyük ve derin göğüslü köpek ırklarında daha sık bildirilir; ancak farklı boyuttaki köpeklerde de görülebilir. Bu rehberde mide dönmesinin ne olduğunu, hangi belirtilerin acil durum anlamına geldiğini, kliniğe giderken nelere dikkat edilmesi gerektiğini, risk faktörlerini, teşhis ve tedavi sürecini, ameliyat sonrası bakımı ve riski azaltmaya yönelik yaklaşımları ayrıntılı biçimde ele alıyoruz. Yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır; şüpheli bir durumda tek doğru adım, köpeği vakit kaybetmeden acil veteriner kliniğine ulaştırmaktır.

Köpeklerde Mide Dönmesi Nedir?

Mide dönmesi, birbirini izleyen iki süreçten oluşur. İlk süreçte mide gazla, köpükle, sıvıyla veya yiyecekle aşırı derecede genişler. İkinci süreçte genişlemiş mide karın boşluğunda yer değiştirerek kendi ekseni etrafında döner. Bu iki sürecin birleşimi, köpeklerde ciddi ve hızlı ilerleyen bir acil durum oluşturur.

Mide Şişmesi (Dilatasyon) ile Mide Dönmesi (Volvulus) Arasındaki Fark

Mide şişmesi veya dilatasyon, midenin gaz ya da içerikle aşırı genişlemesidir. Gündelik dilde "şişkinlik" veya İngilizce kaynaklarda "bloat" olarak da adlandırılır. Mide şişmesi dönme olmadan da gelişebilir. Bu durumda mide normal konumundadır, ancak içeriği dışarı atılamadığı için büyük ölçüde genişlemiştir. Basit mide şişmesi de ciddi bir durumdur ve veteriner değerlendirmesi gerektirir; çünkü bazı vakalarda dönmeye ilerleyebilir.

Volvulus ise midenin kendi ekseni etrafında dönmesidir. Mide döndüğünde yemek borusuyla birleştiği giriş noktası ve bağırsağa açılan çıkış noktası kapanır. Gaz ve içerik ne yukarı ne de aşağı doğru ilerleyebilir. Bu nedenle mide şişmeye devam eder ve tablo hızla ağırlaşır. Mide şişmesi ile mide dönmesini dışarıdan ayırt etmek mümkün değildir. İkisi arasındaki ayrım veteriner hekim tarafından, genellikle röntgenle yapılır.

Mide Döndüğünde Vücutta Neler Olur?

Mide döndüğünde ve şişmeye devam ettiğinde, karın boşluğundaki büyük damarlara baskı yapar. Bu damarların başında, vücudun arka bölümünden kalbe kan taşıyan büyük toplardamar gelir. Kalbe dönen kan miktarı azaldığında kalbin pompalayabileceği kan miktarı da azalır. Sonuçta organlara yeterli kan ve oksijen ulaşmaz ve köpek şoka girer.

Midenin dönmesi, mide duvarını besleyen damarları da sıkıştırabilir veya kopmasına yol açabilir. Kan akışı azalan mide duvarında doku hasarı ve doku ölümü (nekroz) gelişebilir. Mideye bağlı olan dalak da dönme sırasında yer değiştirebilir, kendi damarları etrafında bükülebilir ve kan akışı bozulabilir. Şişen mide, göğüs boşluğunu karından ayıran diyaframa da baskı yapar. Bu baskı akciğerlerin genişlemesini zorlaştırır ve nefes almayı güçleştirir.

Şok ve doku hasarı ilerledikçe kanda zararlı maddeler birikir, kalp ritmi bozulabilir ve pıhtılaşma sistemi etkilenebilir. Bu değişikliklerin bir kısmı, mide düzeltildikten sonra da bir süre devam edebilir. Bu nedenle mide dönmesi, yalnızca bir mide sorunu değil, tüm vücudu etkileyen bir acil durumdur.

Neden Bu Kadar Hızlı Hayati Tehlike Oluşturur?

Mide dönmesinin bu kadar tehlikeli olmasının nedeni, birbirini besleyen olayların kısa sürede gelişmesidir. Mide şiştikçe damarlara baskı artar, dolaşım bozuldukça mide duvarı daha fazla hasar görür ve şok derinleştikçe vücudun telafi mekanizmaları yetersiz kalır. Bu kısır döngü, dışarıdan bakıldığında köpeğin yalnızca huzursuz göründüğü bir dönemde başlayabilir.

Mide dönmesinin ilerleyiş hızı her köpekte aynı değildir. Bazı köpeklerde tablo daha yavaş gelişirken bazılarında çok hızlı kötüleşme görülür. Güvenilir bir "şu saatte ölüm gerçekleşir" eşiği yoktur. Bilinen şey, durumun saatler içinde ölümcül hale gelebileceği ve tedaviye başlanana kadar geçen sürenin sonucu doğrudan etkilediğidir. Bu nedenle mide dönmesinden şüphelenildiğinde beklemek, izlemek veya belirtilerin artmasını görmek için zaman tanımak doğru değildir.

Köpeklerde Mide Dönmesi Belirtileri

Mide dönmesinin belirtileri genellikle ani başlar ve kısa sürede ağırlaşır. Belirtiler çoğu zaman yemek yedikten sonraki saatlerde veya akşam ve gece saatlerinde fark edilir; ancak günün herhangi bir saatinde ortaya çıkabilir. Aşağıdaki tablo, sık görülen belirtileri ve aciliyet düzeylerini özetler.

Tablodaki tüm belirtiler acil durum olarak işaretlenmiştir. Bunun nedeni, mide dönmesinde erken belirtilerin de en az ilerleyen belirtiler kadar önemli olmasıdır. Erken dönemde fark edilen belirtiler, tedavinin en etkili olduğu zaman dilimine karşılık gelir.

Erken Dönem Belirtiler

Mide dönmesinin en tipik erken belirtisi verimsiz öğürmedir. Köpek tekrar tekrar kusmaya çalışır, öğürme sesleri çıkarır, ancak ağzından hiçbir şey çıkmaz ya da yalnızca az miktarda köpüklü salya gelir. Bunun nedeni, midenin dönmesiyle yemek borusuna açılan girişin kapanmış olmasıdır.

Verimsiz öğürmeye çoğunlukla belirgin bir huzursuzluk eşlik eder. Köpek yerinde duramaz, sürekli kalkıp yatar, rahat bir pozisyon bulamaz, odada dolaşır veya saklanmaya çalışır. Aşırı salya akıtma, sık sık karnına bakma veya karnını yalama, inleme ve karına dokunulduğunda ağrı belirtisi gösterme de erken dönemde görülebilir. Bazı köpekler ön ayaklarını uzatıp göğsünü yere yaklaştırdığı, arka kısmını ise havada tuttuğu bir duruş alabilir. Bu duruş karın ağrısıyla ilişkilidir.

İlerleyen Dönem Belirtiler

Mide şişmeye ve dolaşım bozulmaya devam ettiğinde şok belirtileri ortaya çıkar. Diş etleri solgun, beyazımsı veya grimsi bir renk alabilir. Diş etine parmakla bastırıldığında rengin geri gelmesi gecikebilir. Nefes alma hızlanır ve zorlaşır; köpek ağzı açık soluyabilir. Kalp atışı hızlanır, nabız zayıflar.

Bu dönemde köpek güçsüzleşir, ayakta duramaz hale gelebilir ve yığılabilir. Bilinç bulanıklığı ve çevreye tepkisizlik de görülebilir. İlerleyen dönem belirtileri, vücudun telafi mekanizmalarının yetersiz kalmaya başladığını gösterir ve hayati tehlikenin arttığına işaret eder.

Karın Şişliği Her Zaman Görülür mü?

Mide dönmesi denildiğinde akla ilk gelen belirti karın şişliğidir; ancak bu belirti her köpekte belirgin olmayabilir. Özellikle derin göğüslü büyük ırklarda mide, kaburgaların korunduğu bölgede yer aldığından şişlik dışarıdan kolayca fark edilmez. Bazı köpeklerde karın şişliği yalnızca son kaburgaların arkasındaki bölgede, sol tarafta hafif bir dolgunluk veya gerginlik olarak hissedilir. Bu bölgeye hafifçe vurulduğunda davul benzeri bir ses alınabilir.

Karın şişliğinin görülmemesi, mide dönmesi olmadığı anlamına gelmez. Verimsiz öğürme, huzursuzluk ve aşırı salya gibi erken belirtiler bulunan bir köpekte karın şişliğinin ortaya çıkmasını beklemek, değerli zamanın kaybedilmesine yol açar.

Ne Zaman Acil Veteriner Hekime Gidilmeli?

Mide dönmesinden şüphelenildiği anda, gece veya gündüz fark etmeksizin, köpek en yakın acil veteriner kliniğine götürülmelidir. Mide dönmesi evde tedavi edilebilecek veya ertesi güne bırakılabilecek bir durum değildir.

Acil Durum Belirtileri

• Verimsiz öğürme: Kusmaya çalışma, öğürme sesleri çıkarma, ancak bir şey çıkaramama veya yalnızca köpüklü salya gelmesi.
• Belirgin huzursuzluk: Yerinde duramama, sürekli kalkıp yatma, rahat bir pozisyon bulamama, amaçsızca dolaşma.
• Aşırı salya akıtma: Alışılmışın çok üzerinde salya gelmesi.
• Karın ağrısı belirtileri: Karına bakma, inleme, karına dokunulmasından kaçınma, ön tarafı alçak, arka tarafı yüksek duruş.
• Karında şişlik veya gerginlik: Özellikle son kaburgaların arkasında, sol tarafta dolgunluk.
• Hızlı veya zorlu nefes alma.
• Soluk, beyazımsı veya grimsi diş etleri.
• Güçsüzlük, ayakta duramama veya yığılma.

Bu belirtilerin tamamının görülmesini beklemek gerekmez. Verimsiz öğürme, belirgin huzursuzluk ve aşırı salya tek başına bile mide dönmesi şüphesi doğurabilir; özellikle büyük ve derin göğüslü bir köpekte bu belirtiler hızla acil değerlendirme gerektirir. Karın şişliği, soluk diş etleri veya yığılma gelişmesini beklemek tehlikelidir. Bu belirtiler ortaya çıktığında tablo ilerlemiş, tedavi seçenekleri daralmış ve risk artmış olabilir. Şüphe halinde kliniğe gitmek ve sonucun mide dönmesi olmadığını öğrenmek, beklemekten her zaman daha güvenlidir.

Kliniğe Giderken Yapılması ve Yapılmaması Gerekenler

Yolda kliniği telefonla arayıp geldiğinizi ve mide dönmesinden şüphelendiğinizi bildirmek yararlıdır. Bu bilgi, klinik ekibinin hazırlık yapmasını sağlar. Ancak telefon görüşmesi yola çıkmayı geciktirmemelidir. Arama, yola çıktıktan sonra veya araçtaki başka bir kişi tarafından yapılabilir. Bölgenizde 24 saat açık olan ve cerrahi müdahale yapabilen bir klinik olup olmadığını önceden bilmek, bu anlarda zaman kazandırır.

Köpek araca taşınırken karnına baskı yapılmamalıdır. Büyük köpekleri taşımak için mümkünse iki kişi birlikte hareket etmeli, köpeğin göğüs ve arka kısmı desteklenmelidir. Köpek yürüyebiliyorsa zorlanmadan araca yürümesine izin verilebilir.

Yapılmaması gerekenler de en az yapılması gerekenler kadar önemlidir:

• Kusturmaya çalışmamak: Tuzlu su, hidrojen peroksit veya başka yöntemlerle kusturmaya çalışmak, dönmüş bir midede işe yaramaz ve ek zarar verebilir.
• Gaz giderici verip beklememek: Evde bulunan gaz giderici ilaçlar mide dönmesini çözmez. Bu ilaçları verip etkisini beklemek, yalnızca zaman kaybettirir.
• Yiyecek veya su vermemek: Mide dolu ve kapalı olduğundan, verilen her şey midedeki baskıyı artırabilir.
• Ağrı kesici vermemek: İnsanlar için üretilen ağrı kesiciler köpekler için tehlikelidir ve kliniğe ulaşıldığında yapılacak tedaviyi zorlaştırabilir.
• İnternette bulunan ev yöntemlerini denememek: Karın masajı, köpeği koşturma veya ters çevirme gibi yöntemler dönmüş bir mideyi düzeltmez.

Mide Dönmesi ile Karıştırılan Durumlar

Mide dönmesinin bazı belirtileri, daha az ciddi sorunlarla karıştırılabilir. Bu karışıklık, sahiplerin durumu hafife alıp beklemesine yol açabilir. Aşağıdaki ayrımlar yalnızca genel bilgi amaçlıdır; şüpheli belirtilerde ayrımı yapacak kişi veteriner hekimdir.

Kusma ile Verimsiz Öğürme Arasındaki Fark

Kusma, mide içeriğinin ağızdan dışarı atılmasıdır. Köpekler yediği bir şeye, mama değişikliğine, enfeksiyonlara veya pek çok başka nedene bağlı olarak kusabilir. Kusma da bazı durumlarda ciddi olabilir; ancak kusan bir köpekte mide içeriğini dışarı atabilmektedir. Köpeklerde kusmanın nedenleri ve hangi durumlarda tehlikeli olduğu hakkında ayrıntılı bilgiye köpeklerde kusma rehberimizden ulaşabilirsiniz.

Verimsiz öğürmede ise köpek kusma hareketini yapar, ancak mide içeriği çıkmaz. Bu fark önemlidir; çünkü verimsiz öğürme, midenin girişinin kapandığını düşündürebilir. Köpek defalarca öğürüyor ve hiçbir şey çıkaramıyorsa, bu durum sıradan bir kusma olarak değerlendirilmemelidir. Bununla birlikte, mide dönmesinin başlangıcında bazı köpekler bir kez kusabilir ve ardından verimsiz öğürmeye geçebilir. Bu nedenle köpeğin bir kez kusmuş olması, mide dönmesi olasılığını tek başına ortadan kaldırmaz.

Basit Mide Şişkinliği, Hazımsızlık ve Diğer Nedenler

Köpeklerde hafif gaz şikayetleri, mama değişikliği veya hazımsızlık nedeniyle görülebilir. Bu durumlar genellikle köpeğin genel durumunu belirgin biçimde bozmaz; köpek huzursuz değildir, tekrarlayan öğürme yoktur ve diş eti rengi normaldir. Ancak evde hafif bir gaz sorunu ile gelişmekte olan bir mide şişmesini güvenilir biçimde ayırt etmek mümkün değildir.

Karın ağrısı ve huzursuzluk; yabancı cisim yutma, bağırsak tıkanıklığı, pankreas iltihabı, dalak sorunları ve karın içi kanama gibi başka ciddi durumlarda da görülebilir. Bu durumların bir kısmı da acil müdahale gerektirir. Bu nedenle köpekte ani başlayan karın ağrısı, huzursuzluk ve öğürme görüldüğünde, nedeni ne olursa olsun veteriner değerlendirmesi gerekir.

Köpeklerde Mide Dönmesinin Nedenleri ve Risk Faktörleri

Mide dönmesinin kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Araştırmalar, tek bir nedenden çok, birden fazla faktörün bir araya gelmesiyle riskin arttığını göstermektedir. Aşağıda sayılan risk faktörleri, mide dönmesinin neden olduğu anlamına gelmez; bu faktörler çalışmalarda daha yüksek riskle ilişkilendirilmiş özelliklerdir. Risk faktörü taşımayan bir köpekte de mide dönmesi görülebilir, birden fazla risk faktörü taşıyan bir köpek ise hiç mide dönmesi yaşamayabilir.

Derin ve Dar Göğüs Yapısı

Göğüs yapısı, mide dönmesi riskiyle en tutarlı biçimde ilişkilendirilen faktörlerden biridir. Göğüs kafesi derin ve dar olan köpeklerde, göğsün derinliğinin genişliğine oranı yüksektir. Bu yapı, karın boşluğundaki organların hareket alanını ve midenin konumunu etkiler. Mideyi yerinde tutan bağların zamanla gevşemesi de midenin daha kolay yer değiştirmesine katkıda bulunabilir.

Bu nedenle büyük ve dev ırklarda, özellikle göğüs yapısı derin olan ırklarda mide dönmesi daha sık bildirilir. Ancak göğüs yapısı tek başına belirleyici değildir; aynı ırk içinde de bireyler arasında farklılıklar vardır.

Yaş ve Aile Öyküsü

Mide dönmesi riskinin yaşla birlikte arttığı bildirilmektedir. Orta ve ileri yaştaki köpeklerde risk, genç köpeklere göre daha yüksek bulunmuştur. Bu artışın bir nedeni, mideyi yerinde tutan bağların yaşla birlikte gevşeyebilmesi olarak değerlendirilir. Bununla birlikte mide dönmesi genç köpeklerde de görülebilir.

Aile öyküsü de önemli bir risk faktörüdür. Anne, baba veya kardeşlerinden birinde mide dönmesi görülmüş olan köpeklerde riskin daha yüksek olduğu bildirilmiştir. Bu bulgu, göğüs yapısı gibi kalıtsal özelliklerin ve belki de başka genetik faktörlerin rol oynadığını düşündürür. Köpeğinizi sahiplendiğiniz aileden veya barınaktan, yakın akrabalarında mide dönmesi öyküsü olup olmadığını öğrenmek mümkünse, bu bilgiyi veteriner hekiminizle paylaşmak faydalıdır.

Beslenme Alışkanlıkları: Hızlı Yeme ve Tek Büyük Öğün

Beslenme düzeni, mide dönmesi araştırmalarında üzerinde en çok durulan konulardan biridir. Günde tek bir büyük öğünle beslenen köpeklerde, aynı miktarı birden fazla öğüne bölünmüş olarak alan köpeklere göre daha yüksek risk bildirilmiştir. Her öğünde büyük miktarda mama tüketmek de risk artışıyla ilişkilendirilmiştir.

Hızlı yeme, mide dönmesiyle ilişkilendirilen bir diğer faktördür. Mamasını çok hızlı yiyen köpekler, yemek sırasında daha fazla hava yutabilir. Ancak hava yutmanın mide dönmesindeki rolü tam olarak netleşmemiştir. Öğün sayısının köpeğin yaşına, boyutuna ve sağlık durumuna göre nasıl planlanabileceğini köpekler günde kaç öğün beslenmeli rehberimizde ayrıntılı olarak ele aldık.

Bazı çalışmalarda mamanın içeriği ve tanecik boyutu gibi faktörler de incelenmiştir. Bu çalışmaların sonuçları kesin değildir ve belirli bir mama türünün mide dönmesine neden olduğu ya da onu önlediği söylenemez.

Yükseltilmiş Mama Kabı Riski Azaltır mı?

Uzun yıllar boyunca, mama kabını yükseltmenin büyük köpeklerde mide dönmesini önleyebileceği düşünüldü. Bu düşünce, köpeğin başını eğmeden yemesinin daha az hava yutmasını sağlayacağı varsayımına dayanıyordu. Ancak bu varsayım araştırmalarla desteklenmedi.

Glickman ve arkadaşlarının 2000 yılında yayımladığı geniş kapsamlı bir çalışmada, büyük ve dev ırk köpeklerde yükseltilmiş mama kabı kullanımı ile artmış mide dönmesi riski arasında bir ilişki bildirildi. Bu bulgu, yükseltilmiş kabın kesin olarak mide dönmesine neden olduğu anlamına gelmez. Çalışma bir ilişki ortaya koymuştur ve bu ilişkinin mekanizması tam olarak açıklanamamıştır. Bununla birlikte, mevcut kanıtlar yükseltilmiş kabın koruyucu olduğu yönündeki eski görüşü desteklememektedir.

Bu nedenle mide dönmesi açısından risk taşıyan köpeklerde, veteriner hekim tarafından özel bir neden için önerilmedikçe yükseltilmiş mama kabı kullanılmaması makul bir yaklaşımdır. Bazı köpeklerde eklem sorunları veya yemek borusu genişlemesi (megaözofagus) gibi durumlar nedeniyle veteriner hekim yükseltilmiş beslenme önerebilir; bu durumlarda karar, köpeğin bireysel ihtiyaçlarına göre verilir. Mama kabı türleri ve köpeğe uygun kap seçimi hakkında daha fazla bilgi için köpek mama ve su kabı seçim rehberimize göz atabilirsiniz.

Mizaç, Stres ve Diğer Faktörler

Bazı çalışmalarda korkak, kaygılı veya kolay strese giren mizaçtaki köpeklerde mide dönmesi riskinin daha yüksek olduğu bildirilmiştir. Mutlu ve sakin mizaçlı olarak tanımlanan köpeklerde ise riskin daha düşük olabileceği belirtilmiştir. Stresli olaylar, örneğin pansiyonda kalma, ev değişikliği veya yolculuk sonrasında mide dönmesi gelişen vakalar da bildirilmektedir. Stresin mide hareketlerini ve sindirimi etkileyebileceği düşünülmektedir; ancak bu ilişkinin mekanizması tam olarak bilinmemektedir.

Vücut kondisyonu da incelenen faktörler arasındadır. Bazı çalışmalarda zayıf köpeklerde riskin daha yüksek olduğu bildirilmiştir. Yemekten önce veya sonra yoğun egzersiz yapmak da sıklıkla risk faktörü olarak sayılır. Bu öneri yaygın olarak kabul görse de, yemek çevresindeki egzersizin mide dönmesi riskiyle ilişkisine dair kanıtlar sınırlı ve tutarsızdır. Yine de yemek çevresinde yoğun egzersizden kaçınmak, makul ve zararsız bir önlem olarak önerilmeye devam etmektedir.

Mide Dönmesi Hangi Köpek Irklarında Daha Sık Görülebilir?

Mide dönmesi her köpekte görülebilir; ancak bazı ırklarda daha sık bildirilmiştir. Bu ırkların çoğu büyük veya dev ırklardır ve derin bir göğüs yapısına sahiptir. Aşağıdaki tablo, çeşitli çalışmalarda mide dönmesiyle ilişkilendirilmiş ırklardan bazılarını içerir.

Bu tablo bir risk sıralaması değildir. Irklar arasındaki karşılaştırmalar, farklı ülkelerde, farklı köpek popülasyonlarında ve farklı yöntemlerle yapılmış çalışmalara dayanır. Bu nedenle bir ırkın tabloda daha üstte yer alması, o ırkın kesin olarak daha yüksek riske sahip olduğu anlamına gelmez. Tabloda yer almayan büyük ve derin göğüslü ırklarda ve melez köpeklerde de mide dönmesi görülebilir. Bu ırklardan birine ait bir köpeğiniz varsa, ırkın genel sağlık özellikleri hakkında bilgi edinmek faydalı olur; örneğin Danua ırk rehberimizde bu ırkın bakım ve sağlık konularını ayrıntılı olarak ele aldık.

Mide dönmesi küçük ve orta boyutlu köpeklerde çok daha nadir görülür; ancak imkansız değildir. Dachshund gibi küçük ırklarda ve çeşitli orta boyutlu köpeklerde de vakalar bildirilmiştir. Bu nedenle küçük bir köpekte verimsiz öğürme ve huzursuzluk gibi belirtiler görüldüğünde, mide dönmesi olasılığı yalnızca köpeğin boyutuna bakılarak göz ardı edilmemelidir.

Veteriner Hekim Nasıl Teşhis Eder?

Mide dönmesinden şüphelenilen bir köpek kliniğe ulaştığında, teşhis ve tedavi çoğu zaman eş zamanlı olarak yürütülür. Veteriner hekim bir yandan köpeğin durumunu değerlendirirken, diğer yandan şok tedavisine başlayabilir.

Fiziksel Muayene ve İlk Değerlendirme

Veteriner hekim önce köpeğin genel durumunu, bilinç düzeyini, diş eti rengini, kalp atım hızını, nabzını ve nefes alışını değerlendirir. Karın muayenesinde şişlik, gerginlik ve ağrı kontrol edilir. Sahipten belirtilerin ne zaman başladığı, köpeğin en son ne zaman yemek yediği, kusup kusmadığı ve daha önce benzer bir durum yaşayıp yaşamadığı gibi bilgiler alınır. Belirtilerin başlama zamanı, tedavi planı ve sonucun değerlendirilmesi açısından önemlidir.

Röntgen ile Tanı

Mide dönmesinin kesin tanısı genellikle karın röntgeniyle konur. Röntgen, köpek ilk stabilizasyon tedavisine yanıt verdikten sonra, çoğunlukla köpek sağ yanına yatırılarak çekilir. Dönmüş bir midede, midenin çıkış bölümü normal konumundan ayrılarak gazla dolmuş farklı bir bölme gibi görünür. Bu görüntü, kaynaklarda "çift balon" veya "bölmelenmiş mide" görünümü olarak tarif edilir.

Röntgen, mide şişmesi ile mide dönmesini ayırt etmede de kullanılır. Ayrıca karın boşluğunda serbest gaz bulunup bulunmadığı gibi, mide duvarında yırtılma olasılığını düşündüren bulgular da değerlendirilebilir.

Kan Testleri ve EKG

Kan testleri, köpeğin şok durumunu, böbrek fonksiyonunu, elektrolit dengesini ve pıhtılaşma sistemini değerlendirmeye yardımcı olur. Kandaki laktat düzeyi, dokulara yeterli oksijen ulaşıp ulaşmadığı hakkında bilgi verir. Bazı çalışmalarda yüksek laktat düzeyleri mide duvarında doku ölümüyle ilişkilendirilmiştir. Ancak laktat tek başına sonucu belirleyen bir değer değildir. Laktat düzeyinin sıvı tedavisine nasıl yanıt verdiği, köpeğin genel durumu ve ameliyat sırasında mide duvarının görünümü gibi pek çok faktör birlikte değerlendirilir.

Elektrokardiyografi (EKG), kalp ritmini izlemek için kullanılır. Mide dönmesinde kalp ritim bozuklukları sık görülür. Bu bozukluklar kliniğe başvuru sırasında bulunabileceği gibi, tedavi sırasında veya ameliyattan sonraki günlerde de ortaya çıkabilir.

Köpeklerde Mide Dönmesi Tedavisi

Mide dönmesinin tedavisi, köpeğin hayatını tehdit eden şokun kontrol altına alınması, midedeki baskının azaltılması ve midenin ameliyatla doğru konumuna getirilmesinden oluşur. Bu adımlar çoğu zaman hızlı bir sırayla uygulanır.

İlk Müdahale: Şok Tedavisi ve Midenin Boşaltılması

Kliniğe ulaşan köpekte ilk öncelik şokun tedavisidir. Ön bacaklardaki damarlara yerleştirilen kateterler aracılığıyla damar içi sıvı tedavisi başlatılır. Köpeğe ağrı kesici ilaçlar ve gerekirse oksijen desteği verilir. Kalp ritmi ve kan basıncı izlenir.

Şok tedavisiyle eş zamanlı olarak midedeki gaz basıncı azaltılır. Bu işlem, ağızdan mideye ilerletilen bir tüple veya karın duvarından mideye yerleştirilen bir iğneyle yapılabilir. Midenin boşaltılması, damarlar üzerindeki baskıyı azaltır ve köpeğin ameliyata daha güvenli koşullarda alınmasına yardımcı olur. Ancak midenin boşaltılması tedavinin yalnızca bir parçasıdır; mide dönmüşse, bu işlem midenin konumunu düzeltmez.

Acil Ameliyat

Mide dönmesi tanısı konan köpeklerde, köpek yeterince stabil hale getirildiğinde ameliyat mümkün olan en kısa sürede yapılır. Ameliyatta veteriner cerrah karın boşluğunu açar ve mideyi normal konumuna döndürür. Ardından mide duvarı dikkatle incelenir. Kan akışı bozulmuş ve doku ölümü gelişmiş bölümler varsa, bu bölümlerin çıkarılması gerekebilir.

Dalak da ameliyat sırasında değerlendirilir. Dalakta kan akışı ciddi biçimde bozulmuşsa veya dalak damarlarında pıhtı oluşmuşsa, dalağın kısmen ya da tamamen çıkarılması gerekebilir. Bu ek işlemlerin gerekip gerekmediği, ancak ameliyat sırasında yapılan değerlendirmeyle belirlenir.

Mide şişmesi bulunan ancak midesi dönmemiş bazı köpeklerde, midenin boşaltılması ve destek tedavisi ile tablo düzelebilir. Ancak bu köpeklerde de mide dönmesi riski devam ettiği için, veteriner hekim önleyici bir ameliyat önerebilir. Midesi dönmüş bir köpekte ise ameliyatsız tedavi yeterli değildir.

Gastropeksi Nedir, Neden Yapılır?

Gastropeksi, midenin karın duvarına kalıcı olarak sabitlendiği cerrahi işlemdir. Mide dönmesi ameliyatlarında, mide normal konumuna getirildikten sonra standart olarak gastropeksi yapılır. Bu işlem, midenin sağ tarafının karın duvarının iç yüzeyine dikilmesiyle gerçekleştirilir ve zamanla bu bölgede kalıcı bir yapışıklık oluşur.

Gastropeksinin amacı, midenin yeniden dönme riskini azaltmaktır. Gastropeksi yapılmadan yalnızca midenin düzeltildiği vakalarda, mide dönmesinin tekrarlama riskinin çok yüksek olduğu bildirilmiştir. Gastropeksi bu riski belirgin biçimde azaltır. Ancak gastropeksi midenin gazla dolmasını veya şişmesini bütünüyle engellemez. Gastropeksi yapılmış bir köpekte de mide şişmesi görülebilir; ancak midenin dönme olasılığı çok daha düşüktür. Bu nedenle gastropeksi yapılmış köpeklerde de şişkinlik belirtileri ciddiye alınmalı ve veteriner değerlendirmesi yapılmalıdır.

Ameliyat Sonrası Hastanede İzlem

Mide dönmesi ameliyatından sonra köpek genellikle birkaç gün hastanede izlenir. Bu süreçte damar içi sıvı tedavisi, ağrı kontrolü ve gerekirse mide koruyucu ilaçlar uygulanır. Kalp ritmi düzenli olarak izlenir; çünkü ritim bozuklukları ameliyattan sonraki ilk günlerde de ortaya çıkabilir ve tedavi gerektirebilir.

Hastanede izlem sırasında kan değerleri, elektrolit dengesi, idrar çıkışı ve köpeğin genel durumu takip edilir. Köpek yeniden su içmeye ve az miktarda yemek yemeye başladığında, kusma olup olmadığı gözlenir. Hastaneden taburcu olma zamanı, köpeğin genel durumuna ve ameliyat sırasında yapılan ek işlemlere göre veteriner hekim tarafından belirlenir.

Mide Dönmesi Ameliyatı Sonrası Evde Bakım

Hastaneden taburcu olan köpeğin iyileşme süreci evde devam eder. Bu dönemde veteriner hekimin verdiği talimatlara dikkatle uymak, komplikasyon riskini azaltır.

Dikiş Bölgesinin Korunması

Mide dönmesi ameliyatında karın bölgesinde genellikle uzun bir kesi yapılır. Köpeğin bu bölgeyi yalaması, ısırması veya kaşıması, dikişlerin açılmasına ve yarada enfeksiyon gelişmesine yol açabilir. Bu nedenle iyileşme süresince köpeğin yara bölgesine ulaşmasını engellemek önemlidir. Veteriner hekimin önerdiği şekilde kullanılan köpek yakalıkları, köpeğin dikişlere ulaşmasını önlemenin en yaygın yoludur.

Yara bölgesi her gün kontrol edilmelidir. Kızarıklık, şişlik, akıntı, kötü koku veya dikişlerin açılması fark edildiğinde veteriner hekime başvurulmalıdır. Yara bölgesi, veteriner hekim aksini söylemedikçe ıslatılmamalı ve köpek yıkanmamalıdır. Dikişlerin alınma zamanı ameliyatı yapan veteriner hekim tarafından belirlenir.

Beslenmeye Yeniden Başlama

Ameliyat sonrası beslenme genellikle az miktarda ve kolay sindirilebilir yiyeceklerle başlar. Veteriner hekim, ilk günlerde verilecek mamanın türünü, miktarını ve öğün sayısını belirler. Bu dönemde köpeğin günlük yiyecek miktarı, gün içinde birkaç küçük öğüne bölünerek verilir. Normal mamaya geçiş, veteriner hekimin önerdiği takvime göre kademeli olarak yapılır.

Ameliyat sonrası dönemde kusma, iştahsızlık, ishal, karın şişliği veya huzursuzluk görülürse veteriner hekime haber verilmelidir. Bu belirtiler, iyileşme sürecinde bir sorun olduğuna işaret edebilir.

Hareket Kısıtlaması ve Kontrol Randevuları

Ameliyattan sonraki haftalarda köpeğin hareketinin kısıtlanması gerekir. Koşma, zıplama, merdiven inip çıkma ve diğer köpeklerle sert oyun, dikişlere ve iç dokulara baskı yapabilir. Yürüyüşler bu dönemde kısa ve sakin tutulur; köpek tasmayla dışarı çıkarılır. Hareket kısıtlamasının ne kadar süreceği ve aktivitenin nasıl artırılacağı, veteriner hekim tarafından köpeğin iyileşme durumuna göre belirlenir.

Kontrol randevuları, yaranın iyileşmesini, köpeğin genel durumunu ve gerekirse kan değerlerini değerlendirmek için önemlidir. Dalağı alınmış veya mide duvarının bir kısmı çıkarılmış köpeklerde takip planı farklı olabilir. Köpeğin iyi görünmesi, kontrol randevularının atlanması için bir neden değildir.

Mide Dönmesi Tekrarlar mı? Hayatta Kalma Şansı

Mide dönmesi geçiren köpeklerin hayatta kalma şansı, birçok faktöre bağlıdır. Zamanında tanı konan ve uygun cerrahi tedavi alan köpeklerin önemli bir kısmı iyileşir ve normal yaşamına döner. Ancak mide dönmesi her durumda ciddi bir hastalıktır ve tedaviye rağmen kaybedilen köpekler de vardır.

Sonucu etkileyen başlıca faktörler arasında belirtilerin başlamasından tedaviye kadar geçen süre, kliniğe başvuru sırasında köpeğin şok durumunun derecesi, mide duvarında doku ölümü bulunup bulunmaması, dalağın ya da midenin bir kısmının çıkarılmasının gerekip gerekmediği ve ameliyat öncesi veya sonrasında ciddi kalp ritim bozukluklarının gelişmesi yer alır. Belirtiler fark edildikten sonra kliniğe ne kadar erken ulaşılırsa, mide duvarında kalıcı hasar gelişme olasılığı o kadar azalır. Bu nedenle sonucu etkileyebilecek en önemli faktörlerden biri, sahiplerin belirtileri erken fark edip hızla harekete geçmesidir.

Mide dönmesinin tekrarlama riski, büyük ölçüde gastropeksi yapılıp yapılmadığına bağlıdır. Gastropeksi yapılmayan köpeklerde tekrarlama riskinin çok yüksek olduğu bildirilmiştir. Gastropeksi yapılan köpeklerde ise midenin yeniden dönme riski belirgin biçimde azalır. Ancak gastropeksi mide şişmesini tamamen engellemediğinden, bu köpeklerde de şişkinlik belirtileri ortaya çıktığında veteriner değerlendirmesi gerekir. Mide dönmesi geçirip iyileşen köpeklerde uzun vadeli yaşam kalitesi genellikle iyidir.

Köpeklerde Mide Dönmesi Nasıl Önlenir?

Mide dönmesinin nedeni tam olarak bilinmediği için, hiçbir yöntem onu kesin olarak önleyemez. Ancak riskli köpeklerde önleyici gastropeksi, beslenme düzenlemeleri ve stres yönetimi gibi yaklaşımlar riski azaltmaya yardımcı olabilir. Bu bölümdeki önerilerin hiçbiri tek başına bir garanti değildir; bu önerilerin birlikte uygulanması ve belirtilerin bilinmesi, en sağlam yaklaşımı oluşturur.

Önleyici Gastropeksi: Kimlere Önerilir?

Önleyici (profilaktik) gastropeksi, mide dönmesi yaşamamış ancak risk taşıyan köpeklerde yapılan gastropeksi işlemidir. Bu işlem, midenin dönme riskini belirgin biçimde azaltmak amacıyla planlı olarak uygulanır. Önleyici gastropeksi, mide dönmesi açısından risk taşıyan ırklardaki köpeklerde ve yakın akrabalarında mide dönmesi öyküsü bulunan köpeklerde değerlendirilebilir.

Önleyici gastropeksi, köpek zaten başka bir nedenle anestezi alacağında, örneğin kısırlaştırma ameliyatı sırasında, aynı seansta yapılabilir. Bu yaklaşım, köpeğin ikinci kez anestezi almasını önler. Bazı kliniklerde işlem, daha küçük kesilerle yapılan laparoskopik yöntemle de uygulanabilir. İşlemin zamanlaması, köpeğin yaşı, ırkı ve genel sağlık durumu dikkate alınarak veteriner hekimle birlikte planlanır.

Önleyici gastropeksinin de neyi önlediğini doğru bilmek gerekir. Bu işlem midenin dönme riskini belirgin biçimde azaltır; ancak midenin gazla dolmasını veya şişmesini bütünüyle engellemez. Önleyici gastropeksi yapılmış bir köpekte de şişkinlik belirtileri görüldüğünde veteriner değerlendirmesi yapılmalıdır.

Öğün Düzeni ve Yeme Hızı

Günlük mama miktarını tek bir büyük öğün yerine iki veya daha fazla küçük öğüne bölmek, riskli köpeklerde önerilen yaklaşımlardan biridir. Bu öneri, tek büyük öğünle beslenmenin risk artışıyla ilişkilendirildiği çalışmalara dayanır. Ancak öğün sayısını artırmak mide dönmesini kesin olarak önlemez; riski azaltmaya yardımcı olabilecek önlemlerden yalnızca biridir.

Mamasını çok hızlı yiyen köpeklerde yeme hızını azaltmak da önerilebilir. Bunun için mamanın birkaç küçük porsiyona bölünerek arka arkaya verilmesi, köpeklerin aynı anda ve rekabet içinde beslenmesinin önlenmesi ve mama kabının içinde engeller bulunan kapların kullanılması gibi yöntemler uygulanabilir. İç yüzeyindeki çıkıntılar sayesinde köpeğin mamayı daha yavaş almasını sağlayan yavaş yemeye yardımcı mama kapları, bu amaçla sık kullanılan bir seçenektir. Yavaş yeme kaplarının mide dönmesi riskini ne ölçüde azalttığı tam olarak kanıtlanmış değildir; bu kaplar, hızlı yemeyi azaltmaya yönelik pratik bir araç olarak değerlendirilmelidir.

Çok köpekli evlerde köpeklerin ayrı yerlerde beslenmesi, yemek sırasında rekabeti ve stresi azaltır. Rekabet, köpeklerin mamalarını daha hızlı yemesine neden olabilir.

Mamanın Güvenli Saklanması

Köpeğin mama torbasına veya kilere ulaşarak bir seferde çok büyük miktarda mama yemesi, midenin aşırı genişlemesine yol açabilir. Kuru mama mideye ulaştıktan sonra sıvıyla birleşerek hacmini artırabilir. Bu tür aşırı yeme olayları, mide şişmesi ve bazı durumlarda mide dönmesi riski açısından önemlidir.

Bu nedenle mamanın köpeğin ulaşamayacağı bir yerde ve kapağı sıkıca kapanan kaplarda saklanması önerilir. Kapaklı ve dayanıklı köpek mama saklama kapları, mamanın tazeliğini korurken köpeğin mamaya izinsiz ulaşmasını da zorlaştırır. Köpeğiniz büyük miktarda mama yediğini fark ettiğinizde, belirtiler ortaya çıkmasa bile veteriner hekiminizi aramanız ve köpeği yakından izlemeniz gerekir.

Yemek Çevresinde Egzersiz ve Stres Yönetimi

Yemekten hemen önce ve sonra yoğun egzersizden kaçınmak, mide dönmesi açısından sıklıkla önerilen bir önlemdir. Bu öneri yaygın olarak kabul görse de, egzersizin mide dönmesi riskiyle ilişkisine dair kanıtlar sınırlıdır. Yemekten sonra herkes için geçerli, kanıtlanmış kesin bir bekleme süresi yoktur. Bu nedenle bu öneri, kesin bir kural olarak değil, riskli köpeklerde uygulanabilecek makul bir önlem olarak değerlendirilmelidir. Yemek sonrası dönemde koşu, top oyunu ve sert oyun yerine sakin bir dinlenme süresi tercih edilebilir.

Stres yönetimi de riskli köpeklerde dikkate alınabilir. Düzenli bir günlük rutin, sakin bir beslenme ortamı ve stresli olaylardan önce hazırlık yapmak, köpeğin kaygısını azaltmaya yardımcı olur. Köpeğinizin pansiyonda kalacağı, uzun bir yolculuğa çıkacağı veya eve yeni bir köpek geleceği dönemlerde, köpeği daha dikkatli izlemek faydalıdır. Ayrıca köpeğin bir seferde çok büyük miktarda su içmesi, özellikle yoğun egzersizden sonra, sınırlanabilir; ancak su içmenin mide dönmesiyle ilişkisi de kesin olarak kanıtlanmış değildir ve köpeğin suya erişimi hiçbir zaman engellenmemelidir.

Acil Durum Planı Yapmak

Mide dönmesinde zaman, sonucu etkileyen en önemli faktörlerden biridir. Bu nedenle risk taşıyan bir köpeğe sahipseniz, acil bir durumda ne yapacağınızı önceden planlamanız faydalı olur. Bölgenizde 24 saat açık olan ve acil cerrahi yapabilen veteriner kliniklerini belirleyin, telefon numaralarını kaydedin ve kliniğe nasıl ulaşacağınızı bilin.

Büyük bir köpeği tek başınıza araca taşımanız gerekebileceğini düşünerek, bu durumda size yardım edebilecek bir komşu veya yakınınızın iletişim bilgilerini hazır tutun. Ailedeki herkesin mide dönmesinin erken belirtilerini bilmesi de önemlidir. Köpeğin yanında bulunan kişinin verimsiz öğürme ve huzursuzluğu tanıması, erken müdahale şansını artırır.

Mide Dönmesi Hakkında Doğru Bilinen Yanlışlar

Mide dönmesi hakkında yaygın olan bazı yanlış bilgiler, sahiplerin durumu hafife almasına veya yanlış önlemler almasına neden olabilir.

"Mide dönmesi yalnızca dev ırklarda olur." Mide dönmesi büyük ve dev ırklarda daha sık bildirilir; ancak orta ve küçük ırklarda ve melez köpeklerde de görülebilir. Köpeğin boyutu, belirtiler varken mide dönmesi olasılığını ortadan kaldırmaz.

"Köpek kusabiliyorsa mide dönmesi değildir." Bazı köpekler mide dönmesinin başlangıcında bir kez kusabilir ve ardından verimsiz öğürmeye geçebilir. Bir kez kusmuş olmak, mide dönmesi olasılığını tek başına dışlamaz.

"Gaz giderici vermek yeterlidir." Gaz giderici ilaçlar dönmüş bir mideyi düzeltmez. Bu ilaçları verip beklemek, tedavinin gecikmesine yol açar.

"Karın şişmediyse mide dönmesi yoktur." Derin göğüslü köpeklerde karın şişliği dışarıdan belirgin olmayabilir. Verimsiz öğürme, huzursuzluk ve aşırı salya, karın şişliği olmadan da acil değerlendirme gerektirir.

"Gastropeksi yapılan köpekte mide şişmesi olmaz." Gastropeksi midenin dönme riskini belirgin biçimde azaltır; ancak mide şişmesini bütünüyle engellemez. Gastropeksi yapılmış köpeklerde de şişkinlik belirtileri ciddiye alınmalıdır.

"Mide dönmesi bir kez yaşanınca tekrar etmez." Gastropeksi yapılmayan köpeklerde mide dönmesinin tekrarlama riski çok yüksektir. Bu nedenle mide dönmesi ameliyatlarında gastropeksi standart olarak uygulanır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Köpeklerde mide dönmesi kaç saatte öldürür?

Mide dönmesinin ilerleyişi köpekten köpeğe farklılık gösterir ve güvenilir bir "şu saatte ölüm gerçekleşir" eşiği yoktur. Bilinen şey, durumun saatler içinde ölümcül hale gelebileceğidir. Bu nedenle belirtiler fark edildiğinde beklemeden acil veteriner kliniğine gidilmelidir; tedaviye ne kadar erken başlanırsa sonucun iyi olma olasılığı o kadar artar.

2. Mide dönmesi olan köpek kusabilir mi?

Mide dönmesinin tipik belirtisi verimsiz öğürmedir; köpek kusmaya çalışır ama bir şey çıkaramaz ya da yalnızca köpüklü salya gelir. Bununla birlikte bazı köpekler başlangıçta bir kez kusabilir ve ardından verimsiz öğürmeye geçebilir. Köpeğin kusmuş olması, mide dönmesi olasılığını tek başına ortadan kaldırmaz.

3. Küçük ırk köpeklerde mide dönmesi olur mu?

Mide dönmesi küçük ırklarda çok daha nadir görülür; ancak imkansız değildir. Dachshund gibi küçük ırklarda ve orta boyutlu köpeklerde de vakalar bildirilmiştir. Küçük bir köpekte verimsiz öğürme, huzursuzluk ve karın ağrısı belirtileri görüldüğünde de acil veteriner değerlendirmesi gerekir.

4. Köpeğimin karnı şişti, mide dönmesi olabilir mi?

Karın şişliği mide dönmesinin belirtilerinden biri olabilir; ancak mide şişmesi, sıvı birikmesi, karın içi kanama veya bağırsak sorunları gibi başka nedenlerle de görülebilir. Karın şişliğine verimsiz öğürme, huzursuzluk, salya veya güçsüzlük eşlik ediyorsa durum acildir. Nedeni evde ayırt etmek mümkün olmadığından veteriner değerlendirmesi gerekir.

5. Mide dönmesi ameliyatsız tedavi edilebilir mi?

Midesi dönmüş bir köpekte ameliyatsız tedavi yeterli değildir. Midenin boşaltılması baskıyı geçici olarak azaltır, ancak midenin konumunu düzeltmez. Mide şişmesi bulunan ama midesi dönmemiş bazı köpeklerde ise midenin boşaltılması ve destek tedavisiyle tablo düzelebilir; bu köpeklerde veteriner hekim önleyici gastropeksi önerebilir.

6. Gastropeksi yapılan köpeğin midesi yeniden döner mi?

Gastropeksi, midenin yeniden dönme riskini belirgin biçimde azaltır. Ancak midenin gazla dolmasını veya şişmesini bütünüyle engellemez. Gastropeksi yapılmış bir köpekte mide şişmesi belirtileri görüldüğünde de veteriner değerlendirmesi yapılmalıdır.

7. Köpek yemekten sonra ne kadar dinlenmeli?

Yemek çevresinde yoğun egzersizden kaçınmak sıklıkla önerilir; ancak yemekten sonra herkes için geçerli, kanıtlanmış kesin bir bekleme süresi yoktur. Riskli köpeklerde yemek sonrası dönemde koşu, top oyunu ve sert oyun yerine sakin bir dinlenme süresi tercih edilebilir. Bu öneri, mide dönmesini kesin olarak önleyen bir kural değil, makul bir önlemdir.

8. Köpek çok hızlı su içerse mide dönmesi olur mu?

Bir seferde çok büyük miktarda su içmek bazen risk faktörü olarak sayılır; ancak bu ilişki kesin olarak kanıtlanmış değildir. Özellikle yoğun egzersizden sonra köpeğin suyu birkaç seferde içmesini sağlamak makul bir önlem olabilir. Köpeğin suya erişimi ise hiçbir zaman engellenmemelidir.

9. Mide dönmesi geçiren köpek ne kadar yaşar?

Zamanında tedavi edilen ve ameliyatı başarıyla tamamlanan köpeklerin önemli bir kısmı iyileşir ve normal yaşamına döner. Gastropeksi yapılmış köpeklerde mide dönmesinin tekrarlama riski belirgin biçimde azaldığından, uzun vadeli yaşam kalitesi genellikle iyidir. Köpeğin yaşam süresi, mide dönmesinden çok yaşına ve genel sağlık durumuna bağlıdır.

10. Kısırlaştırma sırasında gastropeksi yaptırılabilir mi?

Evet. Mide dönmesi açısından risk taşıyan köpeklerde önleyici gastropeksi, kısırlaştırma ameliyatıyla aynı seansta yapılabilir. Bu yaklaşım köpeğin ikinci kez anestezi almasını önler. İşlemin uygun olup olmadığı ve zamanlaması, köpeğin ırkı, yaşı ve sağlık durumu dikkate alınarak veteriner hekimle birlikte değerlendirilmelidir.